Ô nhiễm vi nhựa đang trở thành một trong những thách thức môi trường mới nổi tại các đô thị lớn. Trước thực trạng đó, Viện Khoa học Địa chất và Khoáng sản đang triển khai hoàn thiện dự án nghiên cứu “Mô hình hóa quá trình tích tụ vi nhựa trong trầm tích đáy sông Tô Lịch” do TS. Phạm Diệu Linh chủ trì, nhằm đánh giá hiện trạng, cơ chế lan truyền và quá trình tích tụ vi nhựa trong hệ thống sông nội đô Hà Nội.
Dự án được thực hiện trong khuôn khổ Chương trình Đổi mới sáng tạo Mảng Nhựa (Plastics Innovation Programme – PIP) do Chương trình Phát triển Liên Hợp Quốc (UNDP) tài trợ, phối hợp cùng các tổ chức công và tư tại Việt Nam nhằm thúc đẩy các giải pháp sáng tạo trong giải quyết vấn đề ô nhiễm nhựa.
Trong quá trình nghiên cứu, nhóm thực hiện đã thu thập 28 mẫu nước và 28 mẫu trầm tích tại 14 vị trí khảo sát vào cả mùa mưa và mùa khô. Kết quả bước đầu cho thấy vi nhựa xuất hiện phổ biến trong cả nước mặt và trầm tích đáy sông Tô Lịch.
Các dạng vi nhựa được ghi nhận chủ yếu gồm sợi (fiber), mảnh vỡ (fragment) và màng nhựa (film). Tại một số khu vực cửa xả, nồng độ vi nhựa trong nước dao động từ 3.500 đến 18.000 hạt/sợi trên mỗi mét khối nước, phản ánh tác động đáng kể từ nguồn nước thải sinh hoạt và hệ thống thoát nước đô thị.
Bên cạnh việc định lượng vi nhựa, nhóm nghiên cứu còn tiến hành phân tích phổ hồng ngoại FTIR nhằm xác định thành phần polymer của các mẫu thu thập được. Kết quả cho thấy phần lớn vi nhựa thuộc nhóm PET (Polyethylene Terephthalate) và Polyurethane (PU)– những vật liệu phổ biến trong sợi dệt tổng hợp, bao bì nhựa và các sản phẩm công nghiệp.
Điểm nổi bật của dự án là việc ứng dụng các mô hình MIKE 21 HD và MIKE 21 PT để mô phỏng quá trình lan truyền và tích tụ vi nhựa trên sông Tô Lịch. Kết quả mô hình cho thấy khu vực gần các cửa xả có nguy cơ tích tụ vi nhựa cao nhất, đặc biệt trong mùa mưa khi lưu lượng dòng chảy gia tăng.
Thông qua dự án này, nhóm nghiên cứu đã xây dựng cơ sở dữ liệu nền về vi nhựa trong môi trường sông đô thị, góp phần hỗ trợ đánh giá rủi ro sinh thái, nâng cao năng lực quản lý ô nhiễm nhựa và thúc đẩy các giải pháp giảm thiểu phát thải vi nhựa tại Việt Nam.
Một số hình ảnh trong quá trình nghiên cứu:
Hình 1. Hoạt động lấy mẫu thực địa trên sông Tô Lịch phục vụ nghiên cứu vi nhựa.
Hình 2. Biểu đồ phân bố số lượng hạt/sợi vi nhựa trong các mẫu nước và trầm tích dọc sông Tô Lịch.
Hình 3. Kết quả mô hình lan truyền và phân bố vi nhựa tại một điểm xả trên sông Tô Lịch trong mùa mưa a – mô hình dòng chảy, b – mô hình phân bố vi nhựa
